Cải Cách Thuế Hộ Kinh Doanh: Không Còn "Thuế Từ Đồng Doanh Thu Đầu Tiên"

Khu vực kinh tế Hộ Kinh Doanh (HKD) đóng góp một phần không nhỏ vào GDP và tạo việc làm cho hàng triệu lao động tại Việt Nam. Nhằm thúc đẩy sự phát triển, tạo điều kiện cho HKD tái đầu tư và đảm bảo công bằng với người lao động làm công ăn lương, Bộ Tài chính đã trình Chính phủ dự án Luật Thuế thu nhập cá nhân (TNCN) sửa đổi với nhiều thay đổi đột phá.

Dưới đây là 4 điểm thay đổi cốt lõi mà mọi HKD cần nắm rõ, dự kiến sẽ được áp dụng trong thời gian tới:

I. Nâng Ngưỡng Doanh Thu Miễn Thuế TNCN và Thuế GTGT

Quy định hiện hành đang áp dụng mức ngưỡng doanh thu không phải nộp Thuế TNCN và Thuế Giá trị gia tăng (GTGT) là 100 triệu đồng/năm trở xuống.

Trước những ý kiến từ dư luận và Quốc hội cho rằng mức này là quá thấp, Bộ Tài chính đã khẳng định sẽ nghiên cứu nâng ngưỡng doanh thu miễn thuế lên mức phù hợp hơn, đồng bộ với những thay đổi về Thuế GTGT và đảm bảo sự công bằng tương đối với cá nhân có thu nhập từ tiền lương, tiền công.

Tầm quan trọng: Việc nâng ngưỡng giúp giảm gánh nặng thuế cho hàng triệu HKD nhỏ và tạo điều kiện cho họ có thêm nguồn vốn tái đầu tư, đặc biệt khi nhiều ý kiến chuyên gia đề xuất mức nâng lên tối thiểu 1 tỷ đồng/năm để cân bằng với mức giảm trừ gia cảnh cao hơn của cá nhân.

II. Hai Phương Án Tính Thuế Mới: Chuyển Sang Tính Trên "Lãi"

Một trong những thay đổi căn bản nhất là việc chuyển đổi phương pháp tính thuế, áp dụng nguyên tắc nộp thuế trên thu nhập thực tế (lãi ròng) thay vì doanh thu như trước đây.

Các HKD có doanh thu trên ngưỡng không chịu thuế đến 3 tỷ đồng/năm sẽ có hai lựa chọn chính về phương pháp tính thuế, tùy thuộc vào khả năng xác định chi phí của mình:

1. Phương án 1: Nộp thuế trên Lãi ròng (Thu nhập - Chi phí)

Đây là phương án hướng đến sự minh bạch và chuyên nghiệp hóa, tương đồng với phương pháp tính thuế của doanh nghiệp (DN).

• Đối tượng: Các HKD/Cá nhân kinh doanh có thể xác định đầy đủ hóa đơn, chứng từ đầu ra và đầu vào để xác định chi phí hoạt động.
• Cách tính: Nộp thuế TNCN trên Lãi (Thu nhập ròng) sau khi trừ đi chi phí.
• Thuế suất dự kiến: Áp dụng mức thuế suất 15% trên lợi nhuận (tương đương với mức thuế suất Thu nhập Doanh nghiệp áp dụng cho DN siêu nhỏ).

2. Phương án 2: Nộp thuế theo Tỷ lệ trên Doanh thu (sau khi trừ ngưỡng)

Đây là phương án tiếp tục áp dụng cho các HKD nhỏ, không thể hoặc chưa quen với việc hạch toán chi phí phức tạp.

• Đối tượng: Các HKD có doanh thu dưới 3 tỷ đồng, nhưng không xác định được chi phí hoặc không muốn áp dụng phương pháp kế toán.
• Cách tính: Tiếp tục nộp thuế theo tỷ lệ % trên doanh thu như hiện hành (0.5%, 1%, 2%... tùy ngành nghề).
• Lợi ích đột phá: HKD sẽ được trừ ngưỡng doanh thu không chịu thuế trước khi tính thuế TNCN.

Ví dụ về Phương án 2: Nếu ngưỡng miễn thuế được quy định là X đồng/năm, HKD có doanh thu 500 triệu đồng sẽ chỉ phải tính thuế trên phần doanh thu là (500 triệu - X), thay vì tính thuế trên toàn bộ 500 triệu đồng như trước đây khi vượt ngưỡng.

III. Loại bỏ "Thuế Từ Đồng Doanh Thu Đầu Tiên"

Theo quy định hiện hành, ngay khi doanh thu vượt quá 100 triệu đồng/năm, HKD phải chịu thuế trên toàn bộ doanh thu từ đồng đầu tiên.

Với đề xuất mới, HKD sẽ được trừ ngưỡng doanh thu không chịu thuế trước khi tính thuế TNCN (áp dụng cho cả Phương án 1 và Phương án 2). Điều này thể hiện sự chia sẻ của Nhà nước và đảm bảo nguyên tắc đánh thuế vào thu nhập/phần vượt mức nhu cầu sống tối thiểu.

IV. Yêu Cầu Đồng Bộ Hóa Thuế GTGT

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh việc cần thiết phải đồng bộ ngưỡng doanh thu tính thuế giữa Thuế TNCN và Thuế GTGT.

Theo Luật Thuế GTGT sửa đổi, ngưỡng doanh thu tính thuế GTGT cho HKD sẽ được nâng lên 200 triệu đồng từ năm 2026. Nếu ngưỡng TNCN được nâng lên cao hơn (ví dụ 500 triệu hay 1 tỷ), Bộ Tài chính cần nghiên cứu điều chỉnh ngưỡng GTGT tương ứng để tránh sự bất cập và chồng chéo trong quản lý thuế, tạo thuận lợi tối đa cho người nộp thuế.

---

Kết Luận và Khuyến Nghị

Những thay đổi này không chỉ giảm gánh nặng tài chính mà còn là động lực quan trọng để HKD chuyển đổi, chuyên nghiệp hóa hoạt động kinh doanh, tiến tới sử dụng hóa đơn chứng từ đầy đủ và hưởng lợi từ việc nộp thuế trên lãi ròng (15%) thay vì tỷ lệ trên doanh thu.

HKD nên chủ động tìm hiểu và chuẩn bị sổ sách, hóa đơn chứng từ để sẵn sàng chuyển sang phương pháp tính thuế tối ưu nhất cho hoạt động kinh doanh của mình.